Kim był Poncjusz Piłat?

Poncjusz = 'człowiek z Pontu'. Prawdopodobnie pochodził ze starego, rzymskiego, bogatego rodu Poncjuszy.

'pilatus' - było jego przydomkiem - słowo to oznacza człowieka z dzidą (włócznią, lancą).

Mianowanie

Był zarządcą Judei w latach 26 - 36 n.e.

Został mianowany na ten urząd przez Kwiryniusza - cesarskiego legata Syrii (legaci byli senatorami i mieli stopień pretora).

Był protegowanym Sejana - prefekta pretorii w administracji wojskowej Tyberiusza. Prawdopodobnie musiał za protekcję i powołanie zapłacić olbrzymie pieniądze, dlatego musiał pochodzić z bogatego rodu.

Piłat
(rys. Maciej Krzywicki)

Zakres obowiązków

Był prefektem, a nie 'prokuratorem'.

Służbowo podlegał legatowi w Syrii. Był odpowiedzialny za majątek Rzymu (czyli właściwie cesarza Tyberiusza) na terenie Judei, Samarii i Idumei. Jego zadaniem było pilnowanie zbierania podatków.

Ponadto pilnował porządku publicznego na tych terenach. Dysponował niewielkimi oddziałami żołnierzy. W przypadku większych kłopotów mógł liczyć na szybką pomoc większych oddziałów stacjonujących w niedalekiej Syrii a podlegających legatowi.

Większość spraw administracyjnych załatwiali lokalni urzędnicy żydowscy. W większych - w tym w sprawach karnych - decyzje podejmował Sanhedryn (Wysoka Rada).

Formalnie sądownictwo podlegało Piłatowi, ale w praktyce zatwierdzał (lub nie) tylko decyzje Sanhedrynu w najważniejszych sprawach, w tym wyroki śmierci.

Prawdopodobne jest, że osobiście sądził tylko buntowników i osoby niebezpieczne dla Rzymu i jego władzy.

Formalne był zwierzchnikiem arcykapłana i miał prawo jego powołania i odwołania. Józef Kajfasz został mianowany przez Gratusa - poprzednika Piłata. Nie musiał się więc specjalnie z nim liczyć, ani nim przejmować. Ponieważ Józef Kajfasz był bardzo długo na tym stanowisku zapewne sowicie opłacał się Piłatowi (lub jego zwierzchnikowi).

Stosunki z Żydami

Piłat nie darzył Żydów sympatią. Nie rozumiał ich religii. Lekceważył i podśmiewał się z Żydów. Często płatał Żydom 'psikusy', które czasem kończyły się rozlewem krwi.

Śmierć Galilejczyków

Historia z Łk 13,1 jest zawarta jedynie w Biblii - nic więcej o tym zdarzeniu nie wiadomo.

Sztandary z wizerunkiem cesarza

Według Józefa Flawiusza, Piłat pozwolił żołnierzom wnieść do Jerozolimy sztandary z wizerunkiem cesarza. Sztandary zostały po cichu rozwieszone w nocy. Stanowiło to obrazę Prawa. Gdy żołnierze zaatakowali protestujący tłum Żydzi położyli się na ziemi i odsłonili szyje pokazując, że Prawo jest dla nich ważniejsze od życia. Piłat odwołał żołnierzy (do rozlewu krwi wówczas nie doszło) i nakazał usunięcie sztandarów.

Tarcze z imieniem cesarza

Piłat w swojej rezydencji w Jerozolimie, umieścił ozdobne tarcze z imieniem i wizerunkiem cesarza. Żydzi wysłali skargę do cesarza i - jak twierdzi Filon z Aleksandrii - cesarz nakazał usunięcie tarcz.

Budowa akweduktu

Piłat zmusił arcykapłana do zapłaty z pieniędzy Świątyni części należności za budowę akweduktu do Jerozolimy.

Spowodowało to protest Żydów. Według Józefa Flawiusza żołnierze, na rozkaz Piłata, przebrani w cywilne ubrania, wnieszali się w tłum i zaatakowali ludzi na umówiony znak. Zginęło wtedy wielu Żydów.

Masakra Samarytan

W 35 r. Piłat - według Józefa Flawiusza - zgromadzenie religijne na górze Garazim uznał za bunt i wysłał przeciwko buntownikom oddział jezdźców i oddział ciężkiej piechoty. 'Buntownicy' zostali w większości wymordowani, a przywódcy straceni. Prawdopodobnie to zdarzenie było przyczyną odwołania Piłata ze stanowiska, w wyniku skargi złożnej przez Żydów. Został odesłany do Rzymu, aby wytłumaczył się ze swojego postępowania.

Monety

Monety z wizerunkiem cesarza były obrazą dla Rzymian. Piłat rozkazał bić monety z z naczyniem kultowym (simpulum), co uspokoiło złe nastroje.

Herod Antypas

Wiadomo, że Piłat i Herod Antypas - tetrarcha Galilei - byli wrogami, choć nic nie wiemy o powodach. Być może opisany powyżej mord na Galilejczykach był przyczyną tej wrogości.

Z miejsca urodzin - Jezus był Judejczykiem, z miejsca zamieszkania - Galilejczykiem, czyli poddanym Heroda Antypasa.

Obawa utraty poparcia

W 31 roku Sejan, którego protegowanym był Piłat, został przez Tyberiusza skazany na śmierć (został zabity wraz z rodziną) za próbę przejęcia władzy w Rzymie. Od tej pory sytuacja Piłata była bardzo trudna. Każda skarga do Rzymu mogła spowodować, przypomnienie czyim jest protegowanym i spowodować odwołanie. Od tej pory musiał 'być grzeczny' i poprawić swoje relacje z arcykapłanem i Żydami.

Żydzi oczywiście o tym wiedzieli i nie jest wykluczone, że w pewien sposób szantażowali Piłata.

Odwołanie

Został odwołany ze stanowiska w 36 roku przez Lucjusza Witeliusza - cesarskiego legata Syrii, w wyniku opisanych wyżej zdarzeń.

Dalsze losy

Niewiele wiadomo. Prawdopodobnie został uniewinniony przez cesarza, ale stracił jego łaski i został zwolniony ze służby. Istnieje duże prawdopodobieństwo, że udał się do Vienne we Francji, gdzie miał swoją rezydencję. Prawdopodobnie też - jako człowiek bogaty - żył tam spokojnie do śmierci.

Śmierć

Według Euzebiusza z Cezarei oraz apokryfów biblijnych zmarł śmiercią samobójczą.

Dowody historyczne

Oprócz źródeł literackich, wspomina o nim inskrypcja z Cezarei, odnaleziona w 1961 r., w której Piłat jest wspomniany obok Tyberiusza.

Inne

Tertulian uważał Piłata za chrześcijanina.

W Kościele Koptyjskim, ok. VI w. n.e. Piłat został uznany za męczennika i świętego. Jego święto obchodzone jest 25 czerwca.

W 41 r. Filon z Aleksandrii - przedstawił Piłata jako 'nieugiętego, upartego i okrutnego'.


Czasopismo: Blog Zielonego Smoka

Artykuł: nr 93

Autor: Jacek Piechota